Design theorie: De primaire kleuren

Iedereen is wel opgegroeid met de primaire kleuren, de meeste mensen komen ze tegen op de basisschool, en anders wel tijdens CKV op de middelbare school. Maar binnen de verschillende kunst en design disciplines bestaat er nog wel eens wat discussie over wat nou primair is. Uiteindelijk is het erg belangrijk om te weten waar je het over hebt om te bepalen welke kleuren voor jou primair zijn.

Rood/Geel/Blauw

Kleurencirkel

Als je voor het eerst leert tekenen en schilderen dan leer je over rood geel en blauw, als je potloden mixt maken die kleuren samen de nieuwe kleuren. Tenminste, tot je te ver gaat en alles bruin wordt. De meeste mensen zien dus rood/geel/blauw als de primaire kleuren met paars/oranje/groen als secundaire (meng)kleuren.

Rood/Groen/Blauw (RGB)

RGB

Als je kijkt naar kleuren in het licht heb je het ineens over rood/groen/blauw. Deze vormen samen wit, en de afwezigheid van kleur is dan ook zwart. Wit en zwart zijn tinten in de gradaties tussen veel en weinig primaire kleuren.

Onze ogen zien ook licht, daarom is het eigenlijk natuurlijk om voor deze manier als primair te kiezen. Je hebt vast wel eens tijdens natuurkunde met een prisma gespeeld en gezien hoe wit licht zich opbreekt in de verschillende kleuren die we waarnemen.

Beeldschermen en andere apparatuur maken ook gebruik van licht om de informatie over te brengen. Daarom worden afbeeldingen vaak als jpg of iets vergelijkbaars opgeslagen in de RGB stand.

CMY(K)

CMYK

Op het moment dat je dingen gaat printen wordt het alleen ineens anders. Printers gebruiken Cyaan, Magenta, Geel, en Zwart om de kleuren te realiseren. Ze worden in percentages over elkaar heen gelegd wat dan leidt tot de kleur op je papier.

Zwarte inkt is trouwens niet echt zwart, meestal wordt om een diep zwart te maken nog cyaan en magenta toegevoegd. Deze kleuren zorgen voor een rijkere ervaring om het zo maar te noemen. Alleen door de verzadiging kan dit nog wel eens voor vegen en vlekken zorgen, dus let op dat je dit niet meer toevoegt dan nodig. Je drukker kan je vertellen wat de grenzen hier van zijn.

Belangrijk verschil tussen CMYK en RGB

Gamut-RGB-CMYK

Het bereik van RGB is veel groter dan dat we kunnen afdrukken, en het komt ook regelmatig voor dat een RGB afbeelding er ineens anders uit ziet als het uit de printer komt rollen. De meeste thuisprinters compenseren hier voor, maar als je een bestand naar een drukker stuurt zal deze altijd om een CMYK versie vragen. Denk er aan dat printer kleuren nooit echt zo helder zijn als de kleuren op je scherm, simpelweg omdat hier minder te zien is.

Als je snel wil testen wat het verschil is tussen RGB en CMYK dan biedt een iPhone de uitkomst (ik heb dit niet getest met andere mobiele apparaten). E-mail een CMYK bestand naar jezelf, bijvoorbeeld in een PDF, en open die op je telefoon. Vaak zie je enorme kleurverschillen!

Er is een grote overlap tussen CMYK en RGB, dus zorg er voor de zekerheid voor dat kleuren die je gebruikt daar binnen passen en test of printjes overeenkomen met je scherm. Een manier om er voor te zorgen dat de kleuren op alle media overeen komen is door spot kleuren te gebruiken. Dit zijn de kleuren van Pantone. Zorg er wel voor dat deze zijn omgezet naar CMYK als je dit doorstuurt naar je drukker.